Prostokątne zegarki Cartier: historia modeli Tank i Santos

Żadna marka w historii zegarmistrzostwa nie przyczyniła się bardziej do zdefiniowania, spopularyzowania i wyniesienia na piedestał prostokątnych zegarków niż Cartier. Założony w Paryżu w 1847 roku przez Louisa-François Cartiera dom zbudował swoją reputację na wyrafinowanej biżuterii, zanim u progu XX wieku z niezwykłym skutkiem skierował się ku zegarmistrzostwu. Pod kierownictwem kreatywnym Louisa Cartiera, wnuka założyciela, maison stworzył dwa z najważniejszych zegarków w historii. Oba miały prostokątny kształt. Oba wszystko zmieniły.

Prostokątne zegarki Cartier: najważniejsze modele

Oznaczenie referencyjne	Wprowadzony	Mechanizm	Główna cecha
Santos-Dumont	1904 (w sprzedaży od 1911)	Kwarcowy / Nakręcany ręcznie	Pierwszy zegarek naręczny zaprojektowany specjalnie dla mężczyzn, kwadratowa koperta, widoczne śruby
Tank (oryginalny)	1917 (w sprzedaży od 1919)	Nakręcany ręcznie	Inspirowany sylwetką czołgu z I wojny światowej, przełomowy prostokątny zegarek
Tank Louis Cartier	1922	Nakręcany ręcznie	Najczystsze proporcje modelu Tank, ręcznie wykonany ze złota, szafirowy kaboszon
Tank Cintrée	1921	Nakręcany ręcznie	Wspaniale wydłużona, zakrzywiona koperta
Tank Must	Przywrócony do oferty w 2021 roku	Kwarcowy	Stalowa koperta od ~$3,200, najbardziej przystępny cenowo model z kolekcji Tank
Santos de Cartier	Obecnie	Kwarcowy / Automatyczny	Bezel z widocznymi śrubami, zintegrowana bransoleta, od ~$6,800

Od Paryża przez Londyn po Nowy Jork: trzej bracia

Cartier działał wyłącznie w Paryżu, dopóki firma nie przeszła w ręce trzeciego pokolenia rodziny. Alfred Cartier, syn założyciela, kierował firmą od 1874 roku. To jednak trzej synowie Alfreda — Louis, Pierre i Jacques — przekształcili ceniony paryski dom jubilerski w globalną instytucję.

Louis pozostał w Paryżu, pracując przy Rue de la Paix, i został najbardziej płodnym projektantem domu Cartier. Tank, Santos, tajemnicze zegary, biżuteria Tutti Frutti — niemal wszystko, co definiuje stylistykę Cartiera, wyszło spod ręki Louisa. Pierre i Jacques przekroczyli granice. W 1902 roku bracia otworzyli filię w Londynie, początkowo przy 4 New Burlington Street, a następnie przenieśli się pod adres przy New Bond Street, gdzie Cartier London działa do dziś. W 1904 roku londyński butik otrzymał od króla Edwarda VII Royal Warrant. W tym samym roku Edward VII zamówił 27 tiar na swoją koronację i określił Cartiera mianem „jubilera królów i króla jubilerów”. Później Pierre przeprawił się przez Atlantyk i w 1909 roku otworzył filię w Nowym Jorku przy Fifth Avenue. Zasłynął z tego, że nabył sześciopiętrową rezydencję przy 52nd Street, wymieniając ją na podwójny naszyjnik z naturalnych pereł.

Przez kilka dekad trzy oddziały działały w dużej mierze niezależnie. Każdy z braci podejmował własne decyzje twórcze, budował grono własnych klientów i rozwijał odrębny język projektowania. Paryż tworzył najbardziej kultowe projekty. Londyn zasłynął z nietypowych, często awangardowych zamówień, z których wiele przepadło w mrokach historii, ponieważ dokumentacja z tego okresu jest niekompletna. Nowy Jork obsługiwał najzamożniejsze amerykańskie rodziny, a na tarczach tamtejszych zegarków nie umieszczano nazwy miasta, w przeciwieństwie do zegarków z Paryża i Londynu. Ta niezależność trzech oddziałów zapewniła Cartierowi różnorodność twórczą, której nigdy nie udałoby się osiągnąć w ramach jednej, zunifikowanej działalności. Dała też początek odrębnym kategoriom kolekcjonerskim: Cartier Paris, Cartier London i Cartier New York, które do dziś cieszą się zainteresowaniem kolekcjonerów specjalizujących się w tej marce.

Rozdzielenie, ponowne połączenie i droga do Richemont

Jacques Cartier zmarł w 1941 roku, a Louis w 1942. Pierre, ostatni z trzech braci, kontynuował działalność aż do śmierci w 1964 roku, kiedy to rodzina straciła bezpośrednią kontrolę operacyjną. Ich dzieci postanowiły sprzedać firmę zamiast ją prowadzić, a trzy oddziały zaczęły działać jako odrębne podmioty korporacyjne. Dla każdego z nich końcówka lat 60. była trudnym okresem pod względem finansowym.

W 1972 roku francuski biznesmen Robert Hocq stanął na czele grupy inwestorów, która kupiła Cartier Paris. Następnie nabył również spółki londyńską i nowojorską. W 1979 roku trzy oddziały zostały oficjalnie połączone pod holdingiem Cartier Monde, czyli „Cartier World”, na czele którego stanął Hocq. Połączenie nie spowolniło twórczej działalności marki. Zmodernizowany model Santos de Cartier z dwukolorową bransoletą pojawił się w 1978 roku. Kolekcja Must de Cartier, obejmująca przystępniejsze cenowo modele Cartiera dla początkujących, zadebiutowała w 1977 roku. Panthère de Cartier pojawił się w 1983 roku.

W 1988 roku Johann Rupert, syn południowoafrykańskiego potentata branży tytoniowej i wydobywczej Antona Ruperta, założył Richemont, wydzielając z należącej do jego ojca grupy Rembrandt zbiór aktywów z branży dóbr luksusowych. Cartier trafił do grupy Richemont w 1993 roku, kiedy Vendôme, spółka zależna z branży dóbr luksusowych, w 70% należąca do Richemont, nabyła większościowy pakiet akcji Cartiera od inwestorów z okresu zarządzania Hocqa. W 1998 roku Richemont nabył pozostałe 30% udziałów w Vendôme, a w 2012 roku sfinalizował przejęcie pełnej własności Cartiera.

Związek z „południowoafrykańską firmą” wygląda tak: Richemont, notowana na szwajcarskiej giełdzie luksusowa grupa będąca właścicielem Cartiera, została założona przez rodzinę Rupertów, której majątek wyrósł na południowoafrykańskim przemyśle tytoniowym i wydobywczym. Johann Rupert pozostaje akcjonariuszem kontrolującym Richemont: posiada 10% kapitału, ale dzięki strukturze akcji dwóch klas ma 51% praw głosu. Siedziba Richemont znajduje się w Genewie, a akcje spółki są notowane na szwajcarskiej giełdzie. Siedziba Cartiera nadal mieści się w Paryżu, a trzy historyczne domy marki znajdują się w Paryżu, Londynie i Nowym Jorku. Ostateczna kontrola pozostaje jednak w rękach rodziny Rupertów, której korzenie sięgają Stellenbosch w Republice Południowej Afryki.

Dziś Richemont jest czwartą co do wielkości pod względem przychodów firmą z branży dóbr luksusowych na świecie, ustępując jedynie LVMH, Hermès i Swatch Group. Do jego pozostałych marek zegarkowych należą Jaeger-LeCoultre, IWC, A. Lange and Söhne, Vacheron Constantin i Piaget. Cartier jest zdecydowanie jego największym i najcenniejszym aktywem.

Santos — tu wszystko się zaczęło

W 1904 roku Louis Cartier zaprojektował mały, praktyczny zegarek naręczny dla swojego przyjaciela, brazylijskiego lotnika Alberta Santosa-Dumonta, który potrzebował sprawdzać godzinę podczas pilotowania samolotu, nie musząc niezgrabnie wyciągać zegarka kieszonkowego. Powstały model, nazwany Santos-Dumont na cześć pierwszego właściciela, był rewolucyjny. Nie był po prostu zegarkiem zaprojektowanym do noszenia na nadgarstku — od początku tworzono go właśnie z myślą o nadgarstku; miał kwadratową kopertę, widoczne śruby lunety oraz pasek połączony z kopertą w sposób wynikający z architektonicznej logiki. Gdy w 1911 roku Cartier rozpoczął regularną produkcję seryjną modelu Santos, stał się on pierwszym zegarkiem naręcznym dla mężczyzn zaprojektowanym od podstaw, dostępnym w sprzedaży. Kwadratowa koperta, która technicznie rzecz biorąc jest krótkim prostokątem, stanowiła celowe odejście od obowiązującej wówczas konwencji okrągłego zegarka kieszonkowego i jasno pokazywała, że Cartier nie zamierza przystosowywać przeszłości. Tworzył przyszłość.

Tank — zegarek, który zdefiniował stulecie

Jeśli Santos był początkiem, Tank był arcydziełem. Wprowadzony na rynek w 1917 roku zegarek Cartier Tank, inspirowany widokiem z góry na czołg Renault FT-17 używany podczas I wojny światowej, nie przypominał niczego, co powstało wcześniej. Jego płaskie, pionowe boczne listwy, brancardy, odwzorowywały gąsienice czołgu. Prostokątna koperta nawiązywała do kabiny. Czysta, oszczędna tarcza z cyframi rzymskimi, wskazówkami w kształcie miecza i pojedynczą koronką z szafirowym kaboszonem była studium czystej geometrii. Louis Cartier podarował pierwszy prototyp amerykańskiemu generałowi Johnowi Pershingowi w 1918 roku; produkcja seryjna rozpoczęła się w 1919 roku. W pierwszym roku wyprodukowano zaledwie sześć zegarków. Popyt, który pojawił się później, nigdy nie osłabł.

Tank stał się najbardziej znaczącym kulturowo prostokątnym zegarkiem w historii. Andy Warhol nosił jeden, ponieważ, jak sam powiedział, był to „zegarek, który trzeba nosić”. Jacqueline Kennedy nosiła go jako element swojego charakterystycznego stylu. Księżna Diana nosiła go jako wyraz niezależności. Tank gościł na nadgarstkach Elizabeth Taylor, Madonny, Yves’a Saint Laurenta i Ralpha Laurena. To zegarek, który przekształcił prostokąt z kształtu koperty w symbol kulturowy. W ciągu stulecia od jego premiery Cartier nieustannie rozwijał tę kolekcję. Tank Louis Cartier (1922), Tank Cintrée (1921, z jego wspaniale wydłużoną, zakrzywioną kopertą), Tank Américaine, Tank Française, Tank Must i Tank Solo — każdy z nich dopisał nowy rozdział do tej samej zasadniczej opowieści: w rękach Cartiera prostokąt jest niewyczerpanym źródłem możliwości.

Dwa modele. Jedna spuścizna.

Wśród wszystkich wariantów Tank dwa wyróżniają się trwałą popularnością. Tank Louis Cartier, wprowadzony w 1922 roku, udoskonalił oryginalny projekt, nadając mu łagodniejsze proporcje. Wielu uważa go za najczystszy wyraz idei Tank. Model jest nadal produkowany, ręcznie wykonywany ze złota, z koronką zwieńczoną szafirowym kaboszonem i dostępny w rozmiarach od petite do large. Tank Must, ponownie wprowadzony w 2021 roku w stalowej wersji w przystępnej cenie, przybliżył Tank nowemu pokoleniu, nie naruszając żadnego elementu jego tożsamości. Razem wyznaczają ramy stuletniej historii Tank: ponadczasowy model z najwyższej półki, przystępny cenowo model na początek, zawsze prostokątny, zawsze Cartier.

Dom zbudowany na prostokącie

Cartier nie wynalazł prostokątnego zegarka. Nadał mu jednak znaczenie, ubrał go w język sztuki, nosili go prezydenci i ikony, a przez ponad stulecie marka nie pozwoliła, by był czymś mniej niż niezwykłym. W każdej rozmowie o zegarmistrzostwie opartym na kanciastych formach Cartier jest punktem wyjścia.

Pełną historię ewolucji prostokątnych zegarków w największych domach zegarmistrzowskich znajdziesz w kompletnej historii prostokątnych zegarków. Najlepsze alternatywy dla Cartier Tank w każdej cenie przedstawiamy w przewodniku po alternatywach dla Cartier Tank i przewodniku po alternatywach dla Cartier Santos. Kompletny przewodnik po tej kategorii znajdziesz w Kompletnym przewodniku po prostokątnych zegarkach. Zegarki w stylu Tank w przystępnej cenie znajdziesz w kolekcji zegarków Söner w stylu Tank. 

Aby zobaczyć bezpośrednie porównanie parametrów Tank Must z prostokątną alternatywą ze Szwajcarii, dostępną za ułamek tej ceny, zobacz porównanie Söner Nostalgia i Cartier Tank Must.

Często zadawane pytania

Jakie prostokątne zegarki produkuje Cartier?

Cartier produkuje dwie główne rodziny prostokątnych zegarków: Tank i Santos. Linia Tank, wprowadzona w 1917 roku, obejmuje wiele referencji, w tym Tank Louis Cartier, Tank Must, Tank Cintrée i Tank Américaine. Linia Santos, wprowadzona w 1904 roku, wyróżnia się bardziej kwadratową kopertą z widocznymi śrubami i zintegrowaną bransoletą. Obie linie są produkowane nieprzerwanie lub niemal nieprzerwanie od momentu wprowadzenia na rynek.

Czym różnią się Cartier Tank i Santos?

Tank (1917) ma prostokątną kopertę z pionowymi brancardami biegnącymi od ucha do ucha oraz prostą, elegancką tarczę — to kwintesencja zegarka wizytowego. Santos (1904) ma bardziej kwadratową kopertę z widocznymi śrubami na bezelu i zintegrowaną bransoletą, co nadaje mu bardziej industrialny, wyrazisty charakter. Tank jest bardziej wyrafinowany i bardziej formalny. Santos jest wszechstronniejszy i mocniej przyciąga wzrok. Alternatywy dla obu modeli znajdziesz w naszych przewodnikach po alternatywach dla Tank i alternatywach dla Santos.

Ile kosztuje Cartier Tank?

Stalowy Tank Must w wersji kwarcowej, najbardziej przystępny cenowo model z kolekcji Tank, kosztuje od około 3200 dolarów. Ceny Tank Louis Cartier w żółtym złocie zaczynają się od ponad 20 000 dolarów. Wersje z komplikacjami, z metali szlachetnych i z diamentami są znacznie droższe. Ceny Tank Cintrée i rzadszych modeli na rynku pierwotnym mogą przekraczać 100 000 dolarów.

Dlaczego Cartier Tank jest tak słynny?

Tank nosiło więcej ważnych postaci kultury niż jakikolwiek inny model zegarka. Publicznie kojarzono z nim Andy’ego Warhola, Jacqueline Kennedy, księżną Dianę, Elizabeth Taylor, Yves’a Saint Laurenta i Ralpha Laurena. Jego projekt, wprowadzony w 1917 roku, nigdy nie wymagał istotnych zmian. To zegarek, który zmienił prostokątną kopertę z kształtu w kulturowy symbol. Połączenie niezmiennego wzornictwa i kulturowych skojarzeń nie ma sobie równych w historii zegarmistrzostwa.

Czy Cartier Tank jest wart swojej ceny?

Jeśli oprócz samego zegarka cenisz dziedzictwo wzornictwa i historię kultury, to tak. Tank Must za 3200 dolarów ma za sobą 107 lat nieprzerwanej produkcji, dobrze utrzymuje wartość na rynku wtórnym, a jego projekt nigdy nie wymagał zmian. Jeśli szukasz prostokątnego zegarka bez dopłaty za markę Cartier, alternatywy opisane w naszym przewodniku po alternatywach dla Tank oferują podobną stylistykę w znacznie niższych cenach.

Kiedy po raz pierwszy powstał Cartier Tank?

Louis Cartier zaprojektował model Tank w 1917 roku, inspirując się sylwetką czołgów Renault FT-17 używanych na froncie zachodnim podczas I wojny światowej. Pierwszy prototyp podarowano amerykańskiemu generałowi Johnowi Pershingowi w 1918 roku. Produkcja seryjna rozpoczęła się w 1919 roku — w pierwszym roku powstało zaledwie sześć zegarków. Od tamtej pory model Tank jest produkowany nieprzerwanie lub niemal nieprzerwanie, co czyni go jedną z najdłużej produkowanych konstrukcji zegarków w historii.