Cartier rechthoekige horloges: de geschiedenis van de Tank en Santos

Geen enkel merk in de geschiedenis van de horlogemakerij heeft meer gedaan om het rechthoekige horloge vorm te geven, populair te maken en naar een hoger niveau te tillen dan Cartier. Het huis werd in 1847 in Parijs opgericht door Louis-François Cartier en bouwde zijn reputatie op met fijne juwelen, voordat het zich aan het begin van de 20e eeuw met buitengewone gevolgen op de horlogemakerij richtte. Onder de creatieve leiding van Louis Cartier, kleinzoon van de oprichter, maakte het maison twee van de belangrijkste horloges ooit. Beide waren rechthoekig. Beide veranderden alles.

Rechthoekige horloges van Cartier: belangrijkste referenties

Referentie	Geïntroduceerd	Uurwerk	Belangrijkste kenmerk
Santos-Dumont	1904 (commercieel uitgebracht in 1911)	Quartz / handopwindbaar	Eerste speciaal ontworpen herenpolshorloge, vierkante kast, zichtbare schroeven
Tank (origineel)	1917 (commercieel uitgebracht in 1919)	Handopwindbaar	Geïnspireerd op het profiel van een WOI-tank, het kenmerkende rechthoekige horloge
Tank Louis Cartier	1922	Handopwindbaar	De zuiverste Tank-proporties, handgemaakt in goud, saffiercabochon
Tank Cintrée	1921	Handopwindbaar	Prachtig langgerekte, gebogen kast
Tank Must	Opnieuw geïntroduceerd in 2021	Quartz	Stalen kast vanaf ~$3,200, meest toegankelijke instapmodel van de Tank
Santos de Cartier	Huidig	Quartz / automatisch	Bezel met zichtbare schroeven, geïntegreerde band, vanaf ~$6,800

Van Parijs naar Londen naar New York: de drie broers

Cartier bleef een puur Parijse onderneming totdat de derde generatie van de familie het roer overnam. Alfred Cartier, de zoon van de oprichter, leidde het bedrijf vanaf 1874. Maar het waren Alfreds drie zonen, Louis, Pierre en Jacques, die van een gerespecteerde Parijse juwelier een wereldwijde instelling maakten.

Louis bleef in Parijs, vanuit de Rue de la Paix, en werd de meest productieve ontwerper van het huis. De Tank, de Santos, de mysterieklokken, de Tutti Frutti-juwelen: vrijwel alles wat de ontwerpidentiteit van Cartier bepaalt, kwam van Louis. Pierre en Jacques trokken over de grenzen. In 1902 vestigden de broers een filiaal in Londen, aanvankelijk op 4 New Burlington Street, voordat ze zich vestigden op het adres aan New Bond Street waar Cartier London nog steeds gevestigd is. De Londense boetiek ontving in 1904 een koninklijk warrant van koning Edward VII, in hetzelfde jaar waarin Edward VII 27 tiara's bestelde voor zijn kroning en Cartier omschreef als "de juwelier van koningen en de koning der juweliers". Pierre stak later de Atlantische Oceaan over en vestigde in 1909 het filiaal in New York aan Fifth Avenue. Hij verwierf beroemd een herenhuis van zes verdiepingen aan 52nd Street door het te ruilen voor een parelcollier met twee strengen natuurlijke parels.

Decennialang opereerden de drie vestigingen grotendeels zelfstandig. Elke broer nam zijn eigen creatieve beslissingen, bouwde zijn eigen klantenkring op en ontwikkelde zijn eigen vormentaal. Parijs bracht de meest iconische ontwerpen voort. Londen werd bekend om ongewone, vaak avant-gardistische opdrachten, waarvan er veel inmiddels in de vergetelheid zijn geraakt doordat de archieven uit die periode onvolledig zijn. New York bediende de rijkste families van Amerika en vermeldde, anders dan Parijs en Londen, geen stadsnaam op de wijzerplaten van zijn horloges. Deze zelfstandigheid van de drie vestigingen gaf Cartier een creatieve breedte die een volledig gecentraliseerde organisatie nooit had kunnen voortbrengen. Ook ontstonden zo de onderscheidende verzamelcategorieën Cartier Paris, Cartier London en Cartier New York, waar gespecialiseerde verzamelaars nog steeds naar op zoek zijn.

Splitsing, hereniging en de weg naar Richemont

Jacques Cartier overleed in 1941, Louis in 1942. Pierre, de laatste van de drie broers, bleef aan het roer tot zijn overlijden in 1964; daarmee kwam er een einde aan de directe zeggenschap van de familie over de bedrijfsvoering. Hun kinderen besloten te verkopen in plaats van het bedrijf voort te zetten, waarna de drie vestigingen als afzonderlijke bedrijven verdergingen. De financiële situatie was voor alle drie moeilijk in de late jaren zestig.

In 1972 leidde de Franse zakenman Robert Hocq een groep investeerders die Cartier Paris kocht. Vervolgens verwierf hij ook de bedrijven in Londen en New York. In 1979 werden de drie vestigingen formeel samengebracht onder de holding Cartier Monde, 'Cartier World', met Hocq aan het roer. De hereniging remde de creatieve productie niet af. De gemoderniseerde Santos de Cartier met zijn tweekleurige band verscheen in 1978. De collectie Must de Cartier, met betaalbare Cartier-modellen voor beginners, werd in 1977 gelanceerd. De Panthère de Cartier verscheen in 1983.

In 1988 richtte Johann Rupert Richemont op. Hij is de zoon van de Zuid-Afrikaanse magnaat in de tabaks- en mijnbouwsector Anton Rupert, die een verzameling luxeactiva afsplitste van de Rembrandt Group van zijn vader. Cartier kwam in 1993 binnen de Richemont-groep, toen Vendôme, een dochteronderneming in luxegoederen die voor 70% eigendom was van Richemont, een meerderheidsbelang in Cartier verwierf van de investeerders uit het tijdperk-Hocq. Richemont verwierf in 1998 de resterende 30% van Vendôme en rondde in 2012 de volledige overname van Cartier af.

De connectie met het 'Zuid-Afrikaanse bedrijf' zit zo: Richemont, de aan de Zwitserse beurs genoteerde luxegroep die Cartier bezit, werd opgericht door de familie Rupert, wier fortuin zijn oorsprong vond in de Zuid-Afrikaanse tabaks- en mijnbouwsector. Johann Rupert is nog steeds de meerderheidsaandeelhouder van Richemont, met 10% van de aandelen maar 51% van de stemrechten dankzij een structuur met aandelen met verschillende stemrechten. Richemont zelf heeft zijn hoofdkantoor in Genève en is genoteerd aan de Zwitserse beurs. Cartier heeft zijn hoofdkantoor nog altijd in Parijs, met zijn drie historische vestigingen in Parijs, Londen en New York. Maar de uiteindelijke zeggenschap ligt bij de familie Rupert, die haar wortels heeft in Stellenbosch, Zuid-Afrika.

Tegenwoordig is Richemont naar omzet gemeten het op drie na grootste luxeconcern ter wereld, na LVMH, Hermès en Swatch Group. De andere horlogemerken zijn onder meer Jaeger-LeCoultre, IWC, A. Lange & Söhne, Vacheron Constantin en Piaget. Cartier is veruit het grootste en waardevolste bezit.

De Santos - waar het begon

In 1904 ontwierp Louis Cartier een klein, praktisch polshorloge voor zijn vriend, de Braziliaanse vliegenier Alberto Santos-Dumont, die tijdens het besturen van zijn vliegtuig de tijd moest kunnen aflezen zonder met een zakhorloge te hoeven worstelen. Het resultaat, genoemd naar Santos-Dumont ter ere van de eerste drager, was revolutionair. Het was niet zomaar een horloge dat je om de pols droeg, maar een horloge dat vanaf het begin voor de pols was ontworpen, met een vierkante kast, zichtbare lunetschroeven en een band die volgens een architectonisch doordacht ontwerp in de kast was geïntegreerd. Toen Cartier de Santos in 1911 in reguliere commerciële productie nam, werd het het eerste speciaal ontworpen herenpolshorloge dat commercieel verkrijgbaar was. De vierkante kast, die technisch gezien als een korte rechthoek geldt, was een bewuste breuk met de ronde zakhorlogetraditie van die tijd en maakte onmiskenbaar duidelijk dat Cartier niet geïnteresseerd was in het aanpassen van het verleden. Het vond de toekomst uit.

De Tank - het horloge dat een eeuw definieerde

Als de Santos het begin was, was de Tank het meesterwerk. De Cartier Tank werd geïntroduceerd in 1917 en was geïnspireerd op het bovenaanzicht van een Renault FT-17-militaire tank uit de Eerste Wereldoorlog. Hij leek in niets op wat eraan voorafging. De vlakke, verticale zijbalken, de brancards, weerspiegelden de rupsbanden van de tank. De rechthoekige kast stelde de cockpit voor. De strakke, overzichtelijke wijzerplaat met Romeinse cijfers, zwaardwijzers en één saffieren cabochonkroon was een oefening in pure geometrie. Louis Cartier schonk het eerste prototype in 1918 aan de Amerikaanse generaal John Pershing; de commerciële productie begon in 1919. In dat eerste jaar werden slechts zes horloges geproduceerd. De vraag die daarop volgde, is nooit opgehouden.

De Tank werd het cultureel meest betekenisvolle rechthoekige horloge in de geschiedenis. Andy Warhol droeg er een omdat het, in zijn eigen woorden, "het horloge was om te dragen". Jacqueline Kennedy droeg er een als onderdeel van haar kenmerkende stijl. Prinses Diana droeg het als statement van onafhankelijkheid. De Tank prijkte om de polsen van Elizabeth Taylor, Madonna, Yves Saint Laurent en Ralph Lauren. Het is het horloge dat de rechthoek transformeerde van een kastvorm tot een cultureel symbool. En in de eeuw sinds de introductie is Cartier het horloge steeds verder blijven ontwikkelen. De Tank Louis Cartier (1922), de Tank Cintrée (1921, met zijn magnifiek langgerekte, gebogen kast), de Tank Américaine, de Tank Française, de Tank Must en de Tank Solo hebben elk een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan hetzelfde fundamentele verhaal: in de handen van Cartier is de rechthoek onuitputtelijk.

Twee modellen. Eén nalatenschap.

Van alle Tank-varianten zijn er twee die het meest de tand des tijds hebben doorstaan. De Tank Louis Cartier, geïntroduceerd in 1922, verfijnde het oorspronkelijke ontwerp met zachtere verhoudingen en wordt door velen beschouwd als de zuiverste uitdrukking van het Tank-ideaal. Het model is nog steeds in productie en wordt met de hand gemaakt van goud, met een kroon met saffiercabochon. Het is verkrijgbaar in maten van klein tot groot. De Tank Must, in 2021 opnieuw geïntroduceerd in staal voor een betaalbare prijs, bracht de Tank naar een nieuwe generatie zonder ook maar één element van zijn identiteit te veranderen. Samen omvatten ze het eeuwlange verhaal van de Tank: tijdloos in het topsegment, toegankelijk als instapmodel, altijd rechthoekig, altijd Cartier.

Het huis dat de rechthoek vormgaf

Cartier heeft het rechthoekige horloge niet uitgevonden. Maar het gaf het rechthoekige horloge betekenis, kleedde het in de taal van de kunst, sierde de polsen van presidenten en iconen ermee en weigerde het ruim een eeuw lang minder dan buitengewoon te laten zijn. Elk gesprek over horloges met hoekige vormen begint bij Cartier.

Lees de complete geschiedenis van rechthoekige horloges voor het volledige verhaal over de ontwikkeling van rechthoekige horloges bij de grote horlogemerken. Bekijk onze gids met alternatieven voor de Cartier Tank en gids met alternatieven voor de Cartier Santos voor de beste alternatieven voor de Cartier Tank in elke prijsklasse. Raadpleeg De ultieme gids voor rechthoekige horloges voor dé gids over deze horlogecategorie. Bekijk de collectie horloges van Söner in tankstijl voor een horloge in tankstijl voor een betaalbare prijs. 

Bekijk voor een directe vergelijking van de specificaties van de Tank Must met een Zwitsers rechthoekig alternatief voor een fractie van de prijs de vergelijking tussen de Söner Nostalgia en Cartier Tank Must.

Veelgestelde vragen

Welke rechthoekige horloges maakt Cartier?

Cartier maakt twee belangrijke rechthoekige horlogefamilies: de Tank en de Santos. De Tank, geïntroduceerd in 1917, is verkrijgbaar in verschillende referenties, waaronder de Tank Louis Cartier, Tank Must, Tank Cintrée en Tank Américaine. De Santos, geïntroduceerd in 1904, heeft een vierkantere kast met zichtbare schroeven en een geïntegreerde armband. Beide zijn sinds hun introductie onafgebroken of vrijwel onafgebroken in productie.

Wat is het verschil tussen de Cartier Tank en de Santos?

De Tank (1917) heeft een rechthoekige kast met verticale brancards die van aanzet tot aanzet lopen en een strakke, formele wijzerplaat: het ultieme dresshorloge. De Santos (1904) heeft een vierkantere kast met zichtbare schroeven in de lunette en een geïntegreerde band, voor een meer industriële, uitgesproken uitstraling. De Tank is verfijnder en formeler. De Santos is veelzijdiger en valt visueel meer op. Bekijk onze gidsen met alternatieven voor de Tank en alternatieven voor de Santos voor alternatieven voor beide.

Hoeveel kost een Cartier Tank?

De Tank Must van staal begint bij ongeveer $3,200 voor de quartzversie, het meest toegankelijke instapmodel van de Tank-collectie. De Tank Louis Cartier van geelgoud begint boven de $20,000. Complicaties, edelmetalen en diamanten zettingen brengen de prijs aanzienlijk hoger. De Tank Cintrée en zeldzamere referenties kunnen op de primaire markt meer dan $100,000 kosten.

Waarom is de Cartier Tank zo beroemd?

De Tank is gedragen door meer invloedrijke culturele figuren dan welk ander horlogeontwerp ook. Andy Warhol, Jacqueline Kennedy, prinses Diana, Elizabeth Taylor, Yves Saint Laurent en Ralph Lauren zijn er allemaal publiekelijk mee geassocieerd. Het ontwerp, geïntroduceerd in 1917, heeft nooit een ingrijpende herziening nodig gehad. Het horloge maakte van de rechthoek niet zomaar een kastvorm, maar een cultureel symbool. Die combinatie van een tijdloos ontwerp en culturele associatie is ongeëvenaard in de horlogegeschiedenis.

Is de Cartier Tank zijn geld waard?

Als je naast het horloge zelf ook waarde hecht aan de ontwerpgeschiedenis en culturele geschiedenis, dan wel. De Tank Must van $3,200 heeft 107 jaar onafgebroken productie, sterke prestaties op de secundaire markt en een ontwerp dat nooit herzien hoefde te worden. Voor kopers die de rechthoekige uitstraling willen zonder de Cartier-meerprijs, bieden de alternatieven in onze gids met alternatieven voor de Tank dezelfde vormentaal voor aanzienlijk lagere prijzen.

Wanneer werd de Cartier Tank voor het eerst gemaakt?

Louis Cartier ontwierp de Tank in 1917, geïnspireerd op het profiel van de Renault FT-17-tanks die tijdens de Eerste Wereldoorlog aan het westfront werden ingezet. Het eerste prototype werd in 1918 geschonken aan de Amerikaanse generaal John Pershing. De commerciële productie begon in 1919, met slechts zes horloges in dat eerste jaar. Sindsdien is de Tank onafgebroken of vrijwel onafgebroken in productie, waardoor het een van de langst geproduceerde horlogeontwerpen uit de geschiedenis is.